TİCARET BORSASI NEDİR? NE İŞ YAPAR?

Adından da anlaşıldığı üzere ticari ilişkileri düzenlemekle görevli olan bu kurumlar, fiyatların belirlenmesinde de önemli rol oynar. Bu içeriğimizde, konu hakkında detaylı bilgileri ele alacağız; Ekonomik işleyişin en önemli unsurlarından olan ticari ilişkiler, yasalar çerçevesinde düzenlenmeye ihtiyaç duyar. İşte, temel amacı bunu sağlamak olan ticaret borsası, Borsa İstanbul ile benzer bir işleyiş göstermektedir. Sağladığı faydalar bakımından hem yatırımcıya hem de piyasalara fayda sağlayan bu kurumlar, çeşitli emtiaların el değiştirmesine aracılık eder. Alıcı ve satıcıyı buluşturarak daha düzenli ve kurallara bağlı bir ticari hayat sunar. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne (TOBB) bağlı olan bu kuruluşlar, geçmişten günümüze kadar merak uyandırmıştır. Aşağıda, ticaret borsası nedir ve ne iş yapar gibi soruları yanıtladık; TİCARET BORSASI NEDİR? Ticaret borsası, hisse senetlerine yapılan yatırımlar gibi gerçek malların el değiştirmesi sonucu oluşan piyasayı kontrol eden ve aslında ticari hayatı kolaylaştırmayı amaçlayan kuruluşlardır. Bu kuruluşlar, arz ve talep dengesi sonucunda oluşan fiyatlar altında alıcı ve satıcıları buluşturarak ticari hayatın aktif bir şekilde işlemesine yardımcı olur. Tanımından da anlaşılacağı gibi ticaret borsaları, ticari hayatta çok büyük rol oynarlar. Öyle ki bu kurumların en önemli işlevlerinden biri piyasada yer alan ürünlere sahip olan satıcılar ile o ürünleri almak isteyen alıcıları buluşturmaktır. Bu sayede, satıcılar en iyi fiyattan ellerindeki ürünleri hızlı bir şekilde satabilirken, alıcılar da alacakları ürün için satıcı bulamama gibi sorunlardan kurtulur. Ticaret borsaları, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne (TOBB) bağlı kuruluşlardır. Ülkemizde ihtiyaç halinde yerleşim birimlerine ticaret borsası açmak gibi görevler TOBB’a aittir. Alım – satım faaliyetlerini düzenlemek ve bu faaliyetlerin sorunsuz bir şekilde yürütülmesini sağlamakla görevli olan bu kurumlar, tüm bunları yasalar çerçevesinde yapar. Ülkemizde şuan aktif halde çalışan 113 tane ticaret borsası bulunmaktadır. Bunlar TOBB tarafından sürekli denetlenir. Ayrıca bu sayı sabit değildir ve olası bir gereksinim halinde farklı bölgelere yeni ticaret borsaları kurulabilir. TİCARET BORSALARININ GÖREVLERİ NELERDİR? Ticaret borsalarında alınıp satılan mallar için kanun tarafından belirlenmiş kıstaslar mevcuttur. Ancak bu kıstaslara uyan ürünler, ticaret borsalarında alınıp satılan ürünler içerisine dâhil edilebilir. Kanunun belirlediği ölçütler ise genellikle ürünün kolay alınıp satılabilmesi, ürünün çabuk bozulmayacak bir ürün olması ve belirtilen ürün için rekabetin mevcut olmasıçerçevesindedir. Bu kıstaslara uyan ürünlere sahip olan tüccarlar, ticaret borsalarına başvurarak üye olabilir ve böylelikle ürünlerine kolaylıkla alıcı bulabilir. Ticaret borsalarında yer alan bir ürünün rekabetinin çok olması şartı, o ürünün satılmasını kolaylaştırmak amacıyla konulmuştur. Dolayısıyla ticaret borsasının ürünlerin kabulü için koyduğu bu şart, bu kuruluşların alım ve satım işlemlerini kolaylaştırdığının kanıtı olabilecek niteliktedir. Sözünü ettiğimiz tüm bu görevler, ticaret borsalarını vazgeçilmez hale getirmiş ve bu borsalara olan talebi gün geçtikçe artırmıştır. Zaten her geçen gün, il ve ilçe merkezlerinde ticaret borsası ihtiyacının artması da bu yüzdendir. TİCARET BORSASININ YARARLARI Ticaret borsaları, kuruluş amaçları doğrultusunda üyelerine çok daha kolay işleyen bir ticari hayat sunar. Sağladığı faydaları incelerken ticaret borsalarının ne olduğunu, neyi amaçladığını ve ticari hayat ile ilgili ne gibi düzenlemeler yaptığını anlamak mümkün olacaktır. Ticaret borsalarının en önemli faydası aslında devlete olan desteğidir. Bu borsalar yaptıkları aktivitelerle devlete direkt olarak maddi yardımda bulunmasalar bile, işleyişleri açısından devlet ekonomisine oldukça faydalıdırlar. Örneğin, ticaret borsaları sayesinde çiftçilerin ellerindeki malların gerçek değerleriyle başka alıcılara ulaşması, devletin tarım sektörüne yaptığı destekleme yatırımlarını azaltarak bütçeye olumlu bir katkı sağlar. Ticaret borsalarının olmadığını düşünürsek, çiftçilerin elindeki mallara kendi imkanlarıyla alıcı bulması gerekebilirdi. Bunun yanı sıra devlet, çiftçileri mağdur etmemek adına çiftçinin elindeki malları alarak ihtiyacı olan başka alıcılara dağıtmak durumunda kalabilirdi. Böyle bir işleyiş, devletin ekonomik kaynaklarında olumsuz bir etkiye yol açardı ve tarım sektöründe çalışmakta olan insanlar yeterli kar edemedikleri için işlerini bırakma noktasına gelebilirlerdi. Dolayısıyla, ticaret borsalarının özellikle tarım sektörü için önem ve faydaları oldukça fazladır. Elbette ticaret borsalarının devlete olan desteği yalnızca yukarıdaki örnekle sınırlı değildir. Şöyle ki; bu kuruluşların kontrolünde yapılan her alış ve satış işleminin ticaret borsasına tescil işlemi yapılması zorunludur. Bu da demektir ki; tescil edilen ticari işlemlerden kaynaklanan vergiler eksiksiz olarak devlete ödenmektedir. Ancak ticaret borsalarının olmadığı bir durumda, kayıt dışı alım ve satım işlemlerinin oldukça fazla olacağını ve devletin bu işlemlerden maddi anlamda zarar görebileceğini tahmin etmek zor değildir. Dolayısıyla devletin aldığı KDV gibi vergiler, ticaret borsaları sayesinde kaybolmadan devletin kasasına gider. Devlet ile ticaret borsaları arasındaki ilişki elbette tek yönlü değildir. Ticaret borsaları devlete oldukça fazla katkıda bulunurken, devletin de ticaret borsalarına katkıları mevcuttur. Ticaret borsasında yapılan tescil işlemlerinde, devlet yapılan işlem sonucunda aldığı stopaj vergisinde indirim yapmaktadır. Bu borsalara kayıtlı olmadan yapılan bir ticari işlemde alınan verginin yüksek olması, yatırımcıların ticaret borsalarını tercih etme sebepleri arasında yer alır. Dolayısıyla, ticaret borsaları sayesinde alım ve satım yapmakta olan yatırımcılar ödedikleri vergi miktarında ciddi derecede azalma görürler. Bu durum, ticari hayatın ticaret borsaları sayesinde daha da hareketlenmesini sağlamıştır. Ticari hayatın kolaylaşmasına da katkıda bulunan ticaret borsaları üreticiler açısından da oldukça faydalıdır. Öyle ki üreticiler, ticaret borsalarının yokluğunda normal şartlarda ellerindeki malları satmak üzere pazar aramak durumundaydılar. Ancak büyük miktarlardaki ürünlerin satılması için alıcı bulamama durumu, hem zarar etmelerine neden olmakta hem de yaptıkları işlerden vazgeçmelerine sebep olmaktaydı. Ayrıca ticaret borsalarının gelişimi ile birlikte, çok geniş bir alıcı pazarı yaratılmış ve üretilen ürünlerin üreticilerin elinden hızlıca çıkması sağlanmıştır. Aynı zamanda üreticilere yeni ürünler üretmek için maddi imkân oluşturulmuştur. Son olarak, alım ve satım işlemlerinden kaynaklanan sorunlar her zaman yaşanabilir. Öyle ki bireysel olarak ticaret yapıldığında dahi mutlaka bir takım sorunlarla karşılaşılır. Ancak bireysel işlemlerde bu sorunları çözmek oldukça uzun sürer ve sonuç alınabileceğinin de bir garantisi yoktur. Oysa ticaret borsaları sayesinde ikili anlaşmazlıklar kolaylıkla sonuca bağlanabilmektedir. Ticaret borsası üyeleri arasında yaşanan sorunlar, vakit kaybedilmeden hakem heyeti sayesinde çözüme kavuşturulur. Bu durum, ticari hayatın hızlı ve eksiksiz işlemesi açısından oldukça önemlidir. Hisse senedi alıp satan yatırımcıların bildiği gibi hisse senetleri fiyatları arz ve talep dengesinin sonucunda oluşur. Benzer şekilde ticaret borsalarında da satılan ürünlerin fiyatları arz ve talep dengesinin sonucudur. Ancak Borsa İstanbul’da el değiştiren varlıklar şirketlere ait hisse senetleridir. Ticaret borsasında ise el değiştirenler hisse senetleri değil, çoğunluğu tarım ürünlerinden oluşan gerçek mallardır. Bu alanda ticaret yapanların güven esasına dayalı olarak faaliyetler gerçekleştirmesini sağlamak, bu kurumların görevlerindendir. (KAYNAK: OSMANİYE TİCARET BORSASI HASAN KILIÇ.